Η μεγάλη οθόνη στη χώρα μας

Διάγουμε μια εποχή, που ο κινηματογράφος θεωρείται  “περιττή πολυτέλεια”, αφού υπάρχουν άπειρες πηγές στο διαδίκτυο για να κατεβάσει κανείς κάποια ταινία και να τη δει σπίτι του δωρεάν, την ώρα που θέλει και όπως θέλει…

Ωστόσο, το άσπρο πανί, τα ποπ κορν, ο χαβαλές στους διαδρόμους, ένα ρομαντικό πρώτο ραντεβού και άλλα πολλά κάνουν τις κινηματογραφικές αίθουσες να επιβιώνουν ως σήμερα…

Ας περάσουμε, όμως, στα ενδότερα…

Ο Κινηματογράφος στη μικρή μας χώρα έχει διανύσει μια αξιόλογη πορεία με ανοδικές και καθοδικές τάσεις. Η πενιχρή οικονομική στήριξη και επένδυση στον τομέα αυτό, οι ελάχιστες και ελλιπείς σχολές κατάρτισης δεν εμπόδισαν την ανάδειξη ταλαντούχων καλλιτεχνών αποδεικνύοντας πως όταν κάποιος κάνει αυτό που αγαπά ο δρόμος της επιτυχίας είναι μονόδρομος…

Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ο ελληνικός κινηματογράφος  –λαμβάνοντας υπόψη την πορεία του και τις συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύχθηκε και αναπτύσσεται, τα εμπόδια που έχει να υπερνικήσει– δεν υπολείπεται σημαντικά από άλλες ξένες παραγωγές και ίσως θα έπρεπε να αναλογιστούμε ότι, αν θέλουμε να τον δούμε μελλοντικά να ακμάζει και να μας εκπλήσσει ευχάριστα, θα πρέπει να μάθουμε να στηρίζουμε τις ελληνικές παραγωγές που βγαίνουν στη μεγάλη οθόνη. Ακόμα κι αυτές που –ίσως και εκ των προτέρων- ξέρουμε πόσο μέτριες θα είναι!! Άλλωστε, πόσοι δεν έχουμε πάει σινεμά με προσδοκίες και τελικά η ταινία αποδείχθηκε “μούφα”. Και εν τέλει θα πρέπει τουλάχιστον να γνωρίζουμε και να έχουμε δει τις ταινίες –σταθμούς της εγχώριας παραγωγής… Είναι κομμάτι της ιστορίας μας, και μάλιστα της καλλιτεχνικής ιστορίας μας!!

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ακολουθεί μία σύντομη ιστορική αναδρομή με έμφαση στα έργα σταθμούς. Έργα που αξίζει κανείς να δει …

Προπολεμικός κινηματογράφος

Πριν τη μυθοπλασία…

Το 1897 τραβήχτηκαν τα πρώτα πλάνα με κινηματογραφική κάμερα στη χώρα μας από έναν βρετανό δημοσιογράφο ονόματι Frederic Villieris. Το 1906 έχουμε την πρώτη μικρού μήκους ταινία που αφορούσε τoυς θερινούς Ολυμπιακούς αγώνες – γνωστούς ως Μεσολυμπιακούς Αγώνες.

Μυθοπλασία…

Τ ο 1911 ο Μπαχατώρης γυρίζει σε ταινία το γνωστό θεατρικό κωμειδύλλιο του Σπ . Περεσιάδη «Γκόλφω» με πρωταγωνίστρια την τότε βεντέτα Ολυμπία Δαμάσκου. Τ ο 1926 ιδρύεται η «Νταγκ Φιλμ» του Δημ. Γαζιάδη μεταξύ των ταινιών που γυρίστηκαν ήταν και η πρώτη ομιλούσα ελληνική ταινία «Ο Αγαπητικός της Βοσκοπούλας».

Μετακατοχικός κινηματογράφος

Το 1942 ιδρύεται η «Φίνος Φιλμς» και αρχίζει μία πιο σοβαρή – επαγγελματική προσέγγιση του κινηματογράφου στην Ελλάδα. Ταινίες που ξεχώρισαν κατά τη δεκαετία του 1950 και αποτελούν: «Το πικρό ψωμί» του Γ. Γρηγορίου, «Στέλλα» του Μιχ. Κακογιάννη, «Η κάλπικη λίρα» του Γ. Τζαβέλα, «Η δούκισσα της Πλακεντίας» βασισμένη σε πραγματικό πρόσωπο και σκηνοθετημένη απ ό την πρώτη ελληνίδα σκηνοθέτιδα, Μαρία Πλυτά. Ιδιαίτερη περίπτωση τη δεκαετία αυτή αποτελεί «Ο δράκος» του Ν. Κούνδουρου μία ταινία που αν και στην εποχή της επικρίθηκε σήμερα αποτελεί μοναδικό έργο π ου συνδυάζει στοιχεία ιταλικού νεορεαλισμού, γερμανικού εξπρεσιονισμού και φιλμ νουάρ. Με πρωταγωνιστή τον Ντίνο Ηλιόπουλο σε μία αναπάντεχη δραματική ερμηνεία!

Η δεκαετία του 1960 ξεκινάει η κινηματογραφική ιστορία με τιμητική διάκριση για τη χώρα μας. Το «Ποτέ την Κυριακή» πηγαίνει στις Κάννες και ο Χατζηδάκις κερδίζει Όσκαρ για το τραγούδι της ταινίας «Τα παιδιά του Πειραιά». Λίγα χρόνια μετά «Ο Αλέξης Ζορμπάς» του Μιχ. Κακογιάννη αποσπά τρία Όσκαρ!

Πολλές ταινίες ξεπροβάλλουν στη μεγάλη οθόνη και μεγάλοι αστέρες γεννιούνται αυτήν τη δεκαετία. Οι ταινίες αυτές γνωστές σε μας σήμερα από την τηλεόραση έμελλε να γαλουχήσουν γενιές και γενιές και να αποτελούν πλέον τον λεγόμενο Κλασικό-εμπορικό ελληνικό κινηματογράφο. Όλη αυτή η ανοδική πορεία της κινηματογραφικής παραγωγής στην Ελλάδα κόπτεται απότομα απ ό τη δικτατορία. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας θα ξεπροβάλλει ο ΝΕΚ (Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος) όπου πολλά υποσχόμενοι σκηνοθέτες θα αφήσουν το στίγμα τους. Τρεις σημαντικές ταινίες ξεχωρίζουν προβάλλοντας την ιδιαίτερη τεχνοτροπία των σκηνοθετών τους: «Η Αναπαράσταση» του Θ. Αγγελόπουλου, «Το προξενιό της Άννας» του Π. Βούλγαρη και η «Ευδοκία» του Α. Δαμιανού… με το πάντα διαχρονικό ομώνυμο «Ζεμπέκικο της Ευδοκίας».

Μεταπολιτευτικός κινηματογράφος

Η ταινία σταθμός κατά την μεταπολιτευτική περίοδος ήταν «Ο Θίασος» του Θεόδωρου Αγγελόπουλου. Ωστόσο, η παρακμή του κινηματογράφου είχε αρχίσει, υπαίτιοι; Αυτή τη φορά ήταν δύο άλλοι ισχυροί παράγοντες – η τηλεόραση και το video!

Φτάνοντας στο σήμερα…

Τον 21ο αιώνα ξεχωρίζουν: «Πολίτικη Κουζίνα» του Τ . Μπουλμέτη, «Νύφες», «Μικρά Αγγλία»,κ.α. του Π. Βούλγαρη. Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί και η κωμωδία «Bank bang» του Α. Δημητρακόπουλου. Οι ταινίες σαφώς είναι πολύ περισσότερες, όμως δεν μπορούν να χωρέσουν όλες σε ένα άρθρο… Άλλωστε η τελική κρίση γι’ αυτές είναι δική σας…

https://www.youtube.com/watch?v=CZI_3bTt6x4

Αδικημένα τραγούδια των Oscars…

Ακολουθεί ένας «φόρος τιμής» στα τραγούδια των ταινιών που άξιζαν Oscar αλλά δεν το πήραν – κατά την ταπεινή μας γνώμη πάντα.

Γενικά, τα τραγούδια που έχουν τιμηθεί με το βραβείο της αμερικανικής ακαδημίας κινηματογράφου – τα αγαπητά και δημοφιλή, δηλαδή, Oscar – όλες αυτές τις δεκαετίας (1930 ως σήμερα) προέρχονται από ότι κατηγορία μπορεί να βάλει ο νους σας: Pop, Rock, μπαλάντες, big band, Hip hop, κάντρι, μέχρι και σάτιρες! Πράγμα – για εμένα τουλάχιστον – θεμιτό και σωστό γιατί αποδεικνύει ότι η καλή μουσική είναι καλή πέρα από είδη και κατηγοριοποιήσεις.

Ωστόσο, και εδώ έχουν αποσπάσει το πολυπόθητο αγαλματίδιο τραγούδια που κανείς δεν περίμενε και έχουν χάσει το έπαθλο τραγούδια που σε κάνουν να πεις «μα καλά αυτό δεν πήρε Oscar;;!!»

Ας δούμε μία mini list με αυτά…

1995:

Τη χρονιά αυτή το animation “The Lion King” (ο βασιλιάς των λιονταριών) συμμετέχει στις υποψηφιότητες με τρία τραγούδια των Elton John (music) & Tim Rice (lyrics): «Can You Feel the Love Tonight», «Circle of Life» & «Hakuna Matata». Το αναμενόμενο ήταν να κερδίσει το “Hakuna matata”, ωστόσο, κερδίζει το: “can you feel the love tonight?”!!! what did happen??

https://www.youtube.com/watch?v=xB5ceAruYrI

2002:

Το 2002 ήταν ίσως η χειρότερη χρονιά σε έμπνευση για την Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών καθώς τα περισσότερα βραβεία σε μη αναμενόμενες ταινίες και πολλές αυτές δεν το άξιζαν!! Έτσι λοιπόν και το αγαλματάκι για το καλύτερο βραβείο το παίρνει το τραγούδι «If I Didn’t Have You» Randy Newman για την ταινία «Μπαμπουλας ΑΕ». Το τραγούδι καλό είναι, αλλά όταν έχεις τραγούδια που συνάδουν καλύτερα με την ταινία και ταινίες που έχουν μείνει στην ιστορία δεν επιλέγεις για οσκαρ τραγούδι από ένα συμπαθητικό animation. Πφ! Υποψήφια εκείνη την χρονιά ήταν: «Until» των Kate & Leopold για την ταινία «Sting», «May It Be» των Enya, Nicky Ryan & Roma Ryan για την ταινία «Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών: Η συντροφιά του δαχτυλιδιού», «There You’ll Be», Diane Warren για την ταινία «Pearl Harbor» και, τέλος, το «Vanilla Sky» του Paul McCartney για την ομώνυμη ταινία «Vanilla Sky», στο οποίο και πιστεύω θα άξιζε το αγαλματίδιο:

https://www.youtube.com/watch?v=J_k4f3fu19g

2011:

Και πάλι το βραβείο κερδίζει τραγούδι για animation, συγκεκριμένα το «We Belong Together» (Randy Newman) για το animation “toy story 3”. Φαίνεται η Ακαδημία έχει αδυναμία στους Newman μετά τον πατέρα Alfred Newman που κέρδισε εννέα οscars για τις μουσικές συνθέσεις: Alexander’s Ragtime Band (1938), Tin Pan Alley (1940), The Song of Bernadette (1943), Mother Wore Tights (1947), With a Song in My Heart (1952), Call Me Madam (1953), Love is a Many Splendored Thing (1955), The King and I (1956) και Camelot (1967). Έρχεται ο υιός ο οποίος αν και έχει γράψει μουσικές συνθέσεις για πάρα πολλές ταινίες, ωστόσο, έχει πάρει δύο Oscars για τα χαριτωμένα τραγούδια για τα animation Μπαμπούλας Α.Ε. και “Toy Story 3” – μμμ μάλλον αυτό είναι το καλύτερο που μπορεί να κάνει… Πολλές και διάφορες οι ταινίες που θα άξιζαν το βραβείο ή έστω την υποψηφιότητα. Αλλά μένοντας στο πνεύμα της Ακαδημίας για τα animation ας ακούσουμε και το τραγούδι «I See the Light» των Alan Menken (music) & Glenn Slater (lyrics) για το «Μαλλιά κουβάρια»:

https://www.youtube.com/watch?v=j5iFxpkz40o

2014:

And the winner is… “Let it go” ένα τραγούδι για το animation “Frozen”! Εντάξει, συμπαθητικό τραγούδι, έδενε και τη δεδομένη στιγμή στην ταινία, αλλά ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΙΡΝΕΙ oscar ένα συμπαθητικό απλά τραγούδι όταν στη λίστα σου έχεις το «HAPPY»!!! Επίσης, εγώ ακόμα απορώ, κέρδισε το τραγούδι ή οι δημιουργοί; Πιο πολύ γι αυτούς έγινε ντόρος παρά για το τραγουδάκι τους. Πιο πολύ κέρδισαν και ακούστηκαν οι συνθέτες, το ζεύγος Kristen Anderson-Lopez & Robert Lopez, παρά το τραγούδι :/ αντί να κερδίσει το «Happy»!! Το “Happy”!!!! Unfair!

https://www.youtube.com/watch?v=y6Sxv-sUYtM&list=RDy6Sxv-sUYtM#t=0

Εσάς ποιο είναι το αγαπημένο σας Καλύτερο Τραγούδι;

Fairy tales – εξερευνώντας τα παραμύθια

Τα παραμύθια ιδίως τα λαϊκά παραμύθια κατείχαν πάντα την πρώτη θέση στην καρδιά μας ως παιδιά. Τι τα κάνει όμως τόσο δημοφιλή ειδικά στα παιδιά;

Το γεγονός ότι μέσα από τα λαϊκά παραμύθια μαθαίνουμε για τα εσωτερικά προβλήματα των ανθρώπων, καθώς επίσης και τις «σωστές λύσεις» για να αντιμετωπίσουμε τις δύσκολες στιγμές που μπορεί να ζήσουμε στο μέλλον ως ενήλικοι στην κοινωνική μας ζωή. Τα παιδιά, λοιπόν, χρειάζονται ιδέες για να βάλουν τη ζωή τους σε τάξη και ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι να αντλήσουν τις ιδέες αυτές μέσα από τον κόσμο των παραμυθιών!

Όμως τι είναι αυτό που μας κάνει να θέλουμε να ξανακούσουμε ένα παραμύθι, μία ιστορία;

Είναι αυτό που την καθιστά ξεχωριστή από όλες τις άλλες – είναι μια πετυχημένη ιστορία. Μια σπουδαία ιστορία είναι, λοιπόν, αυτή που ενώ την έχεις ακούσει  θέλεις να την ακούς και να την ξανακούς…

Το ίδιο ισχύει και για τις πετυχημένες ταινίες, αυτές που όλοι θέλουμε να τις βλέπουμε και να τις ξαναβλέπουμε…

Και κάπου εδώ να δούμε τη μαγική συμβολή της μεγάλης οθόνης στα παραμύθια…

Στον 21ο αιώνα πλέον και με τη βοήθεια της τεχνολογίας τα παραμύθια κατέληξαν να μεταδίδουν εμφανή και καλυμμένα νοήματα. Η αμφισημία τους κι οι συμβολισμοί τους τα κατέστησαν μία από τις πρώτες προτιμήσεις μικρών και μεγάλων πλέον, γιατί ταυτόχρονα μπορούν και μιλούν σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης προσωπικότητας, επικοινωνώντας με έναν τρόπο που προσεγγίζει το ανεκπαίδευτο μυαλό του παιδιού αλλά και το καλλιεργημένο του ενήλικα. (Δεν ξέρω για εσάς αλλά εγώ το βρίσκω μοναδικό, εντυπωσιακό)!!

Έτσι λοιπόν υπάρχουν διασκευές κλασικών παραμυθιών ή δημιουργία νέων που μπορούν να προσελκύσουν μικρούς και μεγάλους, οι οποίοι θα τα αποκωδικοποιήσουν με διαφορετικό τρόπο τα μηνύματα της ταινίας. Οι ταινίες αυτές επηρεάζουν με διαφορετικό τρόπο το κοινό τους που αναλόγως την ηλικιακή ομάδα στην οποία ανήκει του αποκομίζει διαφορετικές σκέψεις, συναισθήματα και εμπειρίες.

Ταινίες όπως: Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών, ο ψαλιδοχέρης, ο Όλιβερ Τουίστ, κ.α.


Το 1ο ελληνικό φιλμ νουάρ

«Ο Δράκος», 1956, σκηνοθεσία: Νίκος Κούνδουρος, σενάριο: Ιάκωβος Καμπανέλλης, μουσική Μάνος Χατζιδάκις. Χαρακτηρίστηκε ως η καλύτερη ελληνική ταινία της δεκαετίας του 1950-1960. Αποτελεί μία από τις δικές μου αγαπημένες ταινίες, και τέλος, είναι αποδεδειγμένα η πρώτη ταινία που εμφανίζει χαρακτηριστικά του κινηματογραφικού στιλ Φιλμ Νουάρ (κι ας μην είχε ενταχθεί στο αφιέρωμα προβολών για το ελληνικό φιλμ νουάρ του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – προφανώς, επειδή, είχε γίνει παλιότερα ειδικό αφιέρωμα σε αυτή).

Η ταινία, «Ο Δράκος», γυρίστηκε στην Ελλάδα και πρωτοεμφανίστηκε στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Βενετίας, όπου και δεν πέρασε απαρατήρητη. Ωστόσο, στην Ελλάδα απέτυχε παταγωδώς! Το ελληνικό κοινό φαίνεται πως δεν ήταν γαλουχημένο σ’ αυτό το είδος, και δεν μπορούσε να υπάρξει ταύτιση με τους χαρακτήρες του έργου, καθώς ήταν δύσκολο να τους κατανοήσει, πόσο μάλλον να τους αποδεχτεί. Το ίδιο φυσικά συνέβη και σε σημαντική μερίδα του τύπου που έκαναν λόγω μέχρι και για ανθελληνική ταινία. (Αχ, να, γιατί η ημιμάθεια και η εύκολη συμπερασματολογία σκοτώνει!).

Υπόθεση:

Ένας ασήμαντος τραπεζικός υπάλληλος – σαν εκείνον τον ήρωα του Ντοστογέφσκυ στο έργο “Το υπόγειο” – ετοιμάζεται να περάσει την πρωτοχρονιά μόνος του. Όταν αντικρίζει αφίσες και φωτογραφίες ενός κακοποιού που καλείται “Ο Δράκος”, συνειδητοποιεί πόσο του μοιάζει! Η αστυνομία που, επίσης, παραπλανάται από την ομοιότητα τον καταδιώκει. Εκείνος βρίσκει καταφύγιο σ’ ένα καμπαρέ, όπου και αντιμετωπίζεται ως ο πραγματικός Δράκος. Ο ήρωας ταυτίζεται με τον ρόλο του, καθώς, ποτέ πριν δεν βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, έτσι, καταλήγει να αναμειχθεί με τον υπόκοσμο, ώσπου αποκαλύπτεται η αλήθεια και εκείνος πληρώνει το ψέμα του ακριβά…

Δείτε την ταινία εδώ:

Εμβαθύνοντας…

Το φιλμ-νουάρ προήλθε από την αμερικανική λογοτεχνία νουάρ του 1930, η οποία διαφοροποιείται ριζικά από την κλασική αγγλική αστυνομική λογοτεχνία (Arthur Conan Doyle “Sherlock” και Agatha Christie “Hercules Poured”). Δηλαδή, στα αγγλικά αστυνομικά έργα η αποκάλυψη των ενόχων είναι αυτοσκοπός για το έργο, ενώ, στο νουάρ η εξιχνίαση του μυστηρίου είναι ελάσσονος σημασίας. Στο νουάρ σημασία έχει η ανάδειξη των χαρακτήρων. Γι’ αυτό, συχνά το σενάριο είναι περίπλοκο αφήνοντας αδιευκρίνιστα σημεία μέχρι και το τέλος.

Ο γαλλικός όρος film noir (μαύρη ταινία) αποτελεί κινηματογραφικό όρο που χρησιμοποιείται κυρίως για να ορίσει ένα συγκεκριμένο στιλ σε αστυνομικές ταινίες του Hollywood που δίνουν έμφαση στον κυνισμό των χαρακτήρων, αλλά και που παρουσιάζουν έναν ιδιαίτερο τρόπο σκηνοθεσίας.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε τη διαμάχη μελετητών ως προς το αν το φιλμ νουάρ πρέπει να χαρακτηριστεί είδος ταινιών ή κινηματογραφικό στιλ (τρόπος σκηνοθεσίας). Κατά την ταπεινή μου πάντα γνώμη, δεν πιστεύω ότι έχει και μεγάλη σημασία αν θα υπάρξει ή όχι μία ξεκάθαρη ένταξη κι ούτε ποτέ σε κανένα είδος ταινιών ή στιλ ταινιών παρουσιάζονται πάντα όλα εκείνα τα γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν το είδος ή το στιλ που εντάσσονται! Η προσπάθεια να πείσει κανείς ότι είναι το ένα από τα δύο είναι – για μενα πάντα – πεταμένος χρόνος. Αλλά καθώς θίγεται ως θέμα στον χώρο, ας τοποθετηθώ κι εγώ υπέρ του ότι πρόκειται – μάλλον – για κινηματογραφικό στιλ, κατά την ταπεινή μου πάντα γνώμη.

Χαρακτηρτιστικά του στιλ:

Το κινηματογραφικό αυτό στιλ που άκμασε στο Hollywood δέχθηκε επιρροές από ευρωπαϊκά ρεύματα, όπως ο γερμανικός εξπρεσιονισμός και ο γαλλικός νεορεαλισμός. Από τον συγκερασμό αυτών βγήκε ένα αισθητικό αποτέλεσμα που συγκεντρώνει τα εξής χαρακτηριστικά: χαμηλός φωτισμός, έντονες αντιθέσεις, κυανοσκούρο στιλ, ασπρόμαυρη λήψη (ελάχιστες ταινίες νουάρ ξεφεύγουν από αυτό), συγκεκριμένο σκηνογραφικό κάδρο (συνήθως σκιές περσίδων ή καγκελωτής κουπαστής σκάλας πέφτουν πάνω σε έναν ηθοποιό ή έναν τοίχο ή και σ’ ένα ολόκληρο σκηνικό).

Άλλα χαρακτηριστικά οπτικά μέσα: λήψεις ανθρώπων που καθρεφτίζονται σε έναν ή περισσότερους καθρέφτες, πλάνα μέσα από κυρτό ή παγωμένο γυαλί, παραμόρφωση εικόνας, απροσδόκητες γωνίες λήψης, λοξά κάδρα κ.α.

Η μουσική είναι πάντα υποβλητική και παίζει σημαντικό ρόλο στην ταινία, καθώς και οι ήχοι (όπως ψυχρές φωνές στα τηλέφωνα, φρένα αυτοκινήτων στους δρόμους, ήχος γυναικείων τακουνιών στο δρόμο ή το πεζοδρόμιο, πόρτες που τρίζουν, πυροβολισμοί κ.ά.). Τα πρόσωπα των ηρώων μπορεί να κρύβονται εν μέρει ή ολόκληρα στο σκοτάδι.

Χαρακτηριστικά σεναρίου:

Τα σενάρια είναι ασυνήθιστα περίπλοκα, με ίντριγκες, συχνά περιλαμβάνουν flashback και άλλες τεχνικές μοντάζ που διακόπτουν και επισκοτίζουν την αφηγηματική αλληλουχία της υπόθεσης. Υπάρχει συχνά αφήγηση off (ακριβή, ντοκιμαντερίστικη περιγραφή με τη μικρότερη δυνατή ανάγκη προσφυγή στο λόγο. Χαρακτηριστική ταινία αφήγησης off είναι το The Killing του Stanley Kubric)