Η προϊστορία της θεατρικής σκηνοθεσίας (γ’ μέρος)

Στο τρίτο μέρος για τις απαρχές της σκηνοθετικής τέχνης μεταφερόμαστε στη Μόσχα.

Αν και στη Ρωσία είχε ήδη εγκαινιασθεί ο ρεαλισμός με έργα των Ostrovsky &Turgenev -πριν από την παρουσία ελευθέρων θεάτρων (για τα οποία έγινε λόγος στο 2ο μέρος), η θεατρική παραγωγή διατηρούσε ακόμα τις συμβάσεις του 18ου αιώνα, μάλιστα, η επίσκεψη των Meiningen Players τους έδειξε πόσο πίσω είχαν μείνει (1885-1890), εν ολίγοις, ως τη δημιουργία του MAT: Moscow Art Theatre (=θέατρο τέχνης της Μόσχας) από τον Stanislavsky & Danchenko το 1898, η πρόοδος στη σκηνοθετική τέχνη ήταν μικρή.

Το ΜΑΤ  διέφερε από τα υπόλοιπα ανεξάρτητα θέατρα που είδαμε στο 2ο μέρος:

  • Ενδιαφέρθηκε για τη δημιουργία παραστάσεων υψηλής ποιότητας και όχι για την προώθηση απαγορευμένων έργων.
  • Ήταν από την αρχή επαγγελματική σκηνή.
  • Ξεκίνησε έχοντας ως πρότυπο το θίασο του Saxe Meiningen.

Το 1ο έργο που ανεβάστηκε στο ΜΑΤ ήταν του Tolstoy ο Τσάρος Φιοντόρ Ιβάνοβιτς. Βέβαια, το δημόσιο ενδιαφέρον τράβηξε ο Γλάρος του Chekhov. Η 1η περίοδος του ΜΑΤ τερματίζει με το Βυσσινόκηπο του Chekhov, 1904. Πρόκειται για τη νατουραλιστική δράση που ακολουθεί τη γραμμή του θιάσου του Saxe Meiningen. Εκτός από τον Chekhov το ΜΑΤ ενθάρρυνε και τον Maxim Gorky, που ήταν ήδη γνωστός συγγραφέας ρεαλιστικών ιστοριών – ο Βυθός 1902 θεωρείται η μεγαλύτερη επιτυχία του θιάσου.

Ο Stanislavsky & η αναζήτηση μιας ρεαλιστικής υποκριτικής

Ο Stanislavsky έκανε μεγάλη μελέτη πριν αρχίσει πρόβες για κάθε έργο. Έδινε μεγάλη προσοχή στις λεπτομέρειες, προσπαθούσε να αναδημιουργήσει το περιβάλλον με επίσκεψη στο σημείο δράσης της παράστασης ή μετά από εκτεταμένη έρευνα. Τo 1906 συλλαμβάνει την ιδέα του εσωτερικού ρεαλισμού, δηλαδή, της πιστής, λεπτομερούς αναπαράστασης των ανθρωπίνων αισθημάτων. Το 1909 παρουσιάζει επί σκηνής τη μέθοδο του – που ονομάστηκε σύστημα Stanislavsky –  στο έργο του Turgenev, ‘Ένας μήνας στην εξοχή.

Σύστημα Stanislavsky, πρόκειται για την επιστημονική προσέγγιση της υποκριτικής τέχνης, όπου στόχος του ηθοποιού είναι να προκαλέσει στον εαυτό του αυθεντικές συγκινησιακές αντιδράσεις με φανταστικούς ερεθισμούς. Για την καλλιέργεια αυθεντικών ψυχικών καταστάσεων, αντλεί από τη συγκινισιακή μνήμη του, μεταφέρει, δηλαδή, παλιότερες προσωπικές του εμπειρίες στον ήρωα που υποδύεται. Για να επιτευχθεί αυτή η αναμόχλευση συγκινησιακής μνήμης χρειάζεται απόλυτη αυτοσυγκέντρωση και χαλάρωση. Ακόμα, οι ηθοποιοί έπρεπε να υποτάσσουν το δικό τους εγώ στις καλλιτεχνικές απαιτήσεις της παραγωγής.

Θεωρητικά έργα του: «ένας ηθοποιός προετοιμάζεται» , «πλάθοντας έναν χαρακτήρα» και «δημιουργώντας έναν ρόλο». Αξιοσημείωτο είναι ότι τα έργα αυτά έχουν δημοσιευθεί στα αγγλικά και στα ρωσικά, αλλά  δεν είναι αξιόπιστα, καθώς η Σοβιετική Ένωση δεν είχε γραφτεί στη διεθνή συμφωνία μεταφραστών. Έτσι, και τα έργα που είχε εκδώσει αμερικανίδα μεταφράστρια και εκείνα της Ρωσίας – που διαστρεβλώθηκαν για να προάγουν την ιδεολογία τους – δεν θεωρούνται αξιόπιστα. Μόλις πρόσφατα έγινε μια προσπάθεια συνεργασίας των δύο πλευρών και έχει εμφανιστεί μια πιο αξιόπιστη και ακριβής μετάφραση.

Αξιοσημείωτο, τέλος, είναι ότι ποτέ δεν ήταν ικανοποιημένος από το σύστημα του και προσπαθούσε να το βελτιώσει ως το θάνατό του.

 

Μύθοι και αλήθειες για τα Video Games

Πολυσυζητημένο θέμα…

Ο πρώτος λόγος που με ώθησε να ασχοληθώ με αυτό το θέμα είναι ότι τα Video Games συνδυάζουν μοναδικά την επιστήμη με την τέχνη!! Διότι, από τη μία, χρειάζονται επιστημονικές γνώσεις για να στήσεις τέτοιου είδους παιχνίδια, από την άλλη, χρειάζεται δημιουργικότητα και φαντασία για να κάνει κανείς ένα παιχνίδι ελκυστικό. Και η δημιουργικότητα και η φαντασία είναι βασικά χαρακτηριστικά της τέχνης!! Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι για την υπό διαπραγμάτευση 10η τέχνη, τα Video Games αποτελούν μία από τις επικρατέστερες υποψηφιότητες.

Ο δεύτερος λόγος είναι η ανάγκη μου να υπερασπιστώ αυτό το είδος παιχνιδιού. Και δεν θα τα υπερασπιστώ ως gamer, γιατί δεν είμαι! Απλώς τυγχάνει να υπήρξα παρατηρητής των επικών φιλονικιών των αντιμαχόμενων στρατοπέδων και με κέρδισαν οι gamers. Όχι γιατί συμβαίνει αρκετοί από αυτούς να είναι καλοί μου φίλοι, μα γιατί, πιστεύω ότι όσοι μαίνονται αυτών των παιχνιδιών έχουν απόλυτα λανθασμένη προσέγγιση του θέματος και ανεπιτυχής επιχειρηματολογία.

Ας βάλουμε, λοιπόν, τα πράγματα σε μια σειρά…

Με τον όρο Video Games εννοούμε κάθε τύπου ηλεκτρονικά παιχνίδια που υπάρχουν σε κινητά, κονσόλες, υπολογιστές… Οι βασικοί χρήστες των Video Games είναι τα παιδιά και οι έφηβοι, διότι η κινούμενη εικόνα και το εικονικό περιβάλλον διεγείρουν τη φαντασία τους περισσότερο από κάθε άλλο παιχνίδι. Ωστόσο, είναι αρκετά δημοφιλή και στις ηλικίες των 20-35, και όχι μόνο. Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι παρόλο που το κοινό των video games είναι ανδροκρατούμενο, το γυναικείο κοινό, αν και μικρό, ολοένα και αυξάνεται.

Οι φήμες λένε…

Το να κάθεσαι με τις ώρες μπροστά σε μία οθόνη και να πωρώνεσαι με ένα παιχνίδι φαντάζει χαζό και ενέχει πολλούς κινδύνους, ιδίως, για τα παιδιά που εθίζονται και δεν επικοινωνούν και αποξενώνονται και είναι και επικίνδυνο για την υγεία τους και δεν διαβάζουν τα μαθήματά τους… Άσε που σύμφωνα με τις γιαγιάδες αυτά τα ηλεκτρονικά είναι κατασκευάσματα του διαβόλου, και χίλια δυο άλλα που δεν αξίζει καν να τα αναφέρω…

Η αλήθεια είναι…

Ας ξεκινήσουμε με το θέμα του εθισμού: Όλα στη ζωή θέλουν μέτρο, όχι μόνο τα Video Games. Κι όταν, πριν κάτι αιώνες, ο Κλεόβουλος έλεγε «μέτρον άριστον» και ο Αριστοτέλης ανέλυε την έννοια της μεσότητας… ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΑΝ VIDEO GAMES!!! Δεν είναι λοιπόν τα Video Games που εθίζουν, είναι η τάση των ανθρώπων να δημιουργούν πυρήνες συνήθειας και εθισμού στη ζωή τους… (Αυτό που φταίει λοιπόν είναι ότι δεν ακούτε τις συμβουλές του φιλοσόφου!

Ας περάσουμε στα της εκπαίδευσης:

Ας υποθέσουμε ότι όντως είναι αρνητική επίδραση στη νέα γενιά. Λέω εγώ τώρα, τί είναι προτιμότερο; Να λογομαχεί κανείς με το παιδί του και να απαγορεύσει τη χρήση των Video Games ή να γίνει μία προσπάθεια από τους ειδήμονες να στρέψουν αυτήν την αγάπη των παιδιών στα Video Games προς όφελος της παιδείας τους; Τι θέλω να πω…

Για παράδειγμα, έχει παρατηρηθεί πως είθισται οι gamers να μιλάνε πολύ καλά αγγλικά γιατί το παιχνίδι τους δίνει το ΚΙΝΗΤΡΟ να ψάξουν και να μάθουν άγνωστες λέξεις και φράσεις για να περάσουν τα εμπόδια, επίπεδα and so forth!! Ακόμα, τους δίνει το ΚΙΝΗΤΡΟ να ερευνήσουν για θέματα και πρόσωπα που αναφέρονται στα παιχνίδια αυτά. Αν συνδυάσουμε αυτά με τις έρευνες που έχουν δείξει ότι ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΘΕΛΟΥΝ ΚΙΝΗΤΡΟ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ, καθώς και ότι η διδασκαλία μέσω του παιχνιδιού και δη με τη χρήση πολυμέσων είναι ΠΑΝΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ και ίσως αποτελεί τον καλύτερο τρόπο εκμάθησης για μικρούς και μεγάλους θα πετυχαίναμε πολλά στο χώρο της εκπαίδευσης. Και δεν πρόκειται για κάτι νέο και πρωτοφανές στο εξωτερικό ήδη έχουν γίνει έρευνες και έχουν γραφτεί βιβλία, όπως το «Video Games & Εducation» του Harry J. Brown, και ήδη εκπαιδευτικοί τα έχουν συμπεριλάβει στη διδασκαλία τους!